मुंबई : भारतीय रेल्वे नेटवर्कमध्ये प्रथमच, मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल प्रकल्पामध्ये मूव्हेबल क्रॉसिंग, ज्याला स्विंग-नोज क्रॉसिंग असेही म्हणतात, टर्नआउट्सचा वापर करण्यात येत आहे.
ताशी 320 किमीपर्यंतच्या डिझाइन वेगाने सुरक्षित आणि विश्वासार्ह संचालनासाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पारंपरिक रेल्वे मार्गांवर वापरल्या जाणाऱ्या फिक्स्ड क्रॉसिंग असलेल्या टर्नआउट्सच्या तुलनेत ही एक महत्त्वपूर्ण तांत्रिक प्रगती आहे. ताशी 250-300 किमीपेक्षा अधिक वेगाने, पारंपरिक फिक्स्ड क्रॉसिंगमध्ये चाक आणि रेल यांच्यातील परस्परसंवाद हा हाय-स्पीड संचालनासाठी एक महत्त्वाचा मर्यादित घटक ठरतो. फिक्स्ड क्रॉसिंगमध्ये एक निश्चित अंतर असते, ज्याला ‘क्रॉसिंग नोज गॅप’ म्हणतात आणि हे अंतर चाकाला पार करावे लागते. या असातत्यामुळे अधिक प्रमाणात डायनॅमिक इम्पॅक्ट फोर्स निर्माण होतो आणि कंपन आणि संरचनेमुळे निर्माण होणारा आवाज वाढतो. चाकांचे फ्लॅंज आणि क्रॉसिंगच्या घटकांची झीज वाढते. ट्रॅकमध्ये असलेल्या किरकोळ अनियमिततेच्या परिस्थितीत फ्लॅंज क्लाइंब किंवा चाकाच्या अनियमित हालचालीचा धोका वाढू शकतो.
"मूव्हेबल क्रॉसिंग" हे अंतर दूर करते. यामध्ये क्रॉसिंग नोजला स्विच रेल्सच्या समन्वयाने प्रत्यक्ष हलविले जाते. त्यामुळे टर्नआउटच्या संपूर्ण भागात चाकांसाठी सातत्यपूर्ण आणि गॅप-रहित रेल पृष्ठभाग उपलब्ध होतो आणि संपूर्ण टर्नआउटमध्ये चाकांना सतत मार्गदर्शन मिळते. सातत्यपूर्ण रेल मार्गामुळे ट्रेनचा प्रवास अधिक सुरळीत होतो आणि डायनॅमिक इम्पॅक्टमध्ये लक्षणीय घट होते आणि कंपन आणि कोचमधील आतील आवाज कमी होतो, ज्यामुळे प्रवाशांना अधिक आराम मिळतो.
आवश्यक अचूकता, विश्वासार्हता आणि सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी प्रत्येक हाय-स्पीड टर्नआउटमध्ये दोन स्वतंत्र पॉइंट मशीन्स बसविण्यात आल्या आहेत. स्विच-एंड पॉइंट मशीन-स्विच रेल्सना आवश्यक स्थितीत हलवते आणि लॉक करते. मूव्हेबल क्रॉसिंग पॉइंट मशीन-मूव्हेबल क्रॉसिंग नोजला आवश्यक स्थितीत हलवते आणि लॉक करते. दोन्ही पॉइंट मशीन्स समन्वयित नियंत्रण प्रणालीअंतर्गत कार्य करतात. सिग्नलिंग इंटरलॉकिंगद्वारे रूट सेट करण्यासाठी एकच कमांड दिला जातो. त्यानंतर स्विच रेल्स आणि मूव्हेबल क्रॉसिंगची हालचाल एकाच वेळी आणि समन्वयाने होते.
दोन्ही पॉइंट मशीन्सकडून योग्य स्थिती आणि लॉकिंगची पुष्टी मिळाल्यानंतरच इंटरलॉकिंग ट्रेनला टर्नआउटवरून जाण्यासाठी मार्ग उपलब्ध करून देते. ही ड्युअल मशीन आणि ड्युअल लॉकिंग व्यवस्था दोन्ही महत्त्वाच्या ठिकाणी सतत रेल मार्ग योग्य स्थितीत स्थापित आणि यांत्रिकदृष्ट्या सुरक्षित असल्याची खात्री करते.
