भारत बनला ‘डिजिटल पेमेंटचा राजा’
नवी दिल्ली : भारताने डिजिटल जगात खळबळ उडवून दिली आहे. युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (युपीआय) ने देशात पैशांचे व्यवहार सोपे केले आहेतच, पण संपूर्ण जगाला दाखवून दिले आहे की भारत आता कॅशलेस अर्थव्यवस्थेच्या शर्यतीत आघाडीवर आहे.
आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या ताज्या अहवालात, भारताचे वर्णन जलद पेमेंटचा राजा म्हणून करण्यात आले आहे. दरमहा 18 अब्जाहून अधिक व्यवहारांसह, युपीआयने चमत्कार केला आहे, जे इतर कोणताही देश कल्पनाही करु शकत नाही. 2016 मध्ये, नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने युपीआय लाँच केले. तेव्हा कोणीही विचार केला नसेल की ही प्रणाली इतक्या लवकर प्रत्येक भारतीयाच्या जीवनाचा भाग बनेल. आज, चहाची टपरी असो, किराणा दुकान असो किंवा ऑनलाइन शॉपिंग असो, युपीआय शिवाय काम करता येत नाही. फक्त एक मोबाइल ॲप आणि तुमची सर्व बँक खाती एकाच ठिकाणी! तुम्हाला मित्राला पैसे पाठवायचे असतील, भाजी विक्रेत्याला पैसे द्यायचे असतील किंवा वीज बिल भरायचे असेल, युपीआयने क्षणार्धात सर्वकाही केले आहे.
ताज्या अहवालानुसार, युपीआयने भारताला रोख आणि कार्ड चालविणाऱ्या अर्थव्यवस्थेपासून डिजिटलच्या चमकदार जगात नेले आहे. लहान दुकानदार, रस्त्यावरील विक्रेते आणि कोट्यवधी लोक आता युपीआयवर विश्वास ठेवतात. ते स्वस्त, सुरक्षित आणि सर्वात वेगवान आहे. जून 2025 मध्ये, युपीआयने 18.39 अब्ज व्यवहार केले, ज्यांचे एकूण मूल्य 24.03 लाख कोटी रुपये होते! गेल्या वर्षी जूनमध्ये, हा आकडा 13.88 अब्ज होता, म्हणजेच एका वर्षात 32 टक्केची नेत्रदीपक वाढ. हे आकडे केवळ संख्या नाहीत तर भारताच्या डिजिटल क्रांतीची कहाणी सांगतात. आज युपीआय देशातील 85 टक्के डिजिटल व्यवहार हाताळते. इतकेच नाही तर जागतिक रिअल-टाइम पेमेंटमध्ये भारताचा वाटा 50 टक्क्यांच्या जवळपास आहे. म्हणजेच, जगातील अर्धे डिजिटल पेमेंट भारताच्या युपीआयद्वारे केले जात आहेत. 491 दशलक्ष लोक आणि 65 दशलक्ष व्यापारी आता युपीआय वापरत आहेत. या प्रणालीशी 675 बँका जोडल्या गेल्या आहेत, ज्यामुळे कोणीही कुठेही, कोणत्याही बँकेद्वारे सहजपणे पेमेंट करू शकतो. ही भारताची शक्ती आहे, ज्यामुळे युपीआय ही जगातील सर्वात मोठी रिअल-टाइम पेमेंट सिस्टम बनते.
युपीआयच्या यशाचा पाया जन धनसारख्या योजनांमध्ये आहे. या योजनेमुळे कोट्यवधी लोकांना बँकिंग प्रणालीशी जोडले गेले, जे यापूर्वी कधीही बँकेच्या दारापर्यंत पोहोचले नव्हते. 9 जुलै 2025 पर्यंत, 55.83 कोटींहून अधिक जनधन खाती उघडण्यात आली आहेत. या खात्यांनी लोकांना सरकारी योजनांचा लाभ तर दिलाच, पण त्यांची बचतही सुरक्षित केली. युपीआयने या क्रांतीला आणखी गती दिली. गाव असो वा शहर, प्रत्येक कानाकोपऱ्यातील लोक आता युपीआयद्वारे पेमेंट करत आहेत. पूर्वी रोख रकमेवर अवलंबून असलेले छोटे व्यापारी आता डिजिटल पेमेंटच्या जगात सामील झाले आहेत.